Update uw browser.

Het lijkt erop dat u een oude versie van Microsoft Edge gebruikt. Update uw browser voor de beste ervaring met de Busch website.

Contact
België
wov21_1_woodartefact_1

Vacuüm in het museum

Behoud van kwetsbare artefacten

Organische materialen vergaan. En die al duizenden jaren bestaan nog gemakkelijker. Een speciale behandeling met vacuüm, mogelijk gemaakt door de vacuümpompen van Busch, zorgt ervoor dat pas opgegraven houten archeologische vondsten generaties lang kunnen worden bewaard.

De ontdekking van een artefact van duizenden jaren geleden, nog steeds perfect bewaard gebleven, is de droom van elke archeoloog. Echter, zonder de juiste zorg en aandacht, kunnen vondsten van organische materialen snel vergaan als ze eenmaal aan de oppervlakte zijn gebracht. Maar er zijn manieren om deze chemische en structurele veranderingen een halt toe te roepen, zodat de stukken in alle rust kunnen worden bestudeerd en veilig in het museum kunnen worden tentoongesteld.

De conserverende kracht van water

Restanten van houten vikingschepen worden vandaag de dag nog steeds ontdekt, maar vanwege hun zeevarende aard, worden ze vaak in het water gevonden. Hoewel dit de omstandigheden tijdens het uitgraven uitdagend maakt, is de locatie voor archeologen een zegen. Water kan veel schade veroorzaken, maar ook conserveren. Op het land zou hetzelfde stuk hout al lang verrot zijn. Het water helpt het hout veel langer intact te houden, net als de modder en het zand die de vondst hebben bedekt in de jaren sinds hij op de zeebodem is terechtgekomen. Dit kan echter snel ongedaan worden gemaakt zodra het artefact aan land wordt gebracht. Cellulose breekt af in water en maakt hout zeer poreus en sponsachtig. Het hout behoudt zijn vorm zolang het nat blijft, maar zodra het aan de lucht wordt blootgesteld zal het overtollige water verdampen. De celwanden zullen instorten, krimpen en het stuk vervormen. Voordat een houten vondst, zoals een fragment van een schip, verder kan worden onderzocht en tentoongesteld, moet deze dus op de juiste wijze worden geconserveerd.

Stabiliseren met was

Eén manier om het verval tegen te gaan, is het gebruik van polyethyleenglycol (PEG), een soort synthetische was. Het nog steeds drassige stuk wordt in vloeibare PEG gedrenkt, die alle hoeken en gaten in het hout penetreert en de houtcellen stabiliseert. Het stuk wordt vervolgens in schuimrubber gewikkeld en ingevroren tot -20 °C, waardoor de was uithardt. Naast het stabiliseren van de structuur van het object heeft de was ook het voordeel dat ijskristallen zich niet kunnen vormen, wat verdere schade zou kunnen veroorzaken. Daarna worden vacuümpompen van Busch gebruikt. De combinatie van vacuüm en een lage temperatuur zorgt ervoor dat het nu bevroren water sublimeert, waardoor het rechtstreeks van vast ijs verandert in waterdamp, zonder opnieuw vloeibaar te worden. De damp wordt onmiddellijk door de vacuümpompen geëxtraheerd, zodat het stuk niet de kans krijgt om opnieuw vochtig te worden. Aan het einde van het proces blijft alleen het wasachtige hout achter. Het proces duurt meer dan drie maanden, maar daarna is de vondst volledig gedroogd en stabiel, en klaar om te worden tentoongesteld.
Het venster van de natuur op het verleden

Hoewel water bepaalde materialen tot op zekere hoogte conserveert, is er een andere natuurlijke omgeving die dat nog beter doet. Veengronden staan bekend om hun conserveringseigenschappen. Deze waterrijke gebieden bevinden zich in koele, vochtige delen van de wereld. Zelfs menselijke overblijfselen die daar aan het licht zijn gebracht, zijn duizenden jaren later nog griezelig herkenbaar en vormen voor onderzoekers een bron van onschatbare waarde. Veenmoerassen bestaan uit langzaam rottend plantaardig materiaal dat zich in de loop van duizenden jaren geleidelijk heeft opgehoopt. Ze vormen zich in gebieden met een slechte afvoer, waardoor het plantaardig materiaal na verloop van tijd volledig doordrenkt raakt met water. Mos bedekt vervolgens het veen, waardoor er geen zuurstof meer bij kan, het verval wordt vertraagt en creëert een zure atmosfeer die de groei van microben belemmert. Door deze omgeving zien de lichamen die duizenden jaren geleden in de moerassen terecht zijn gekomen er vreemd uit, alsof zij net in slaap zijn gevallen, met hun gezichtsuitdrukkingen, stoppels en zelfs hun rimpels bevroren in de tijd. Niet alleen de resten van mensen en dieren blijven behouden, ook andere vondsten zoals wapens, muziekinstrumenten en zelfs een nog leesbare bijbel van meer dan 1000 jaar geleden zijn perfect bewaard gebleven.